Türkiye’de Adalete Erişim için Adli Yardım Uygulamalarının Geliştirilmesine Destek

2015-09-14 15.26.07

Proje Ne Hakkında?

Proje, Türkiye’deki adli yardım hizmetlerinin kalitesini arttırmak ve özellikle dezavantajlı grupların ve Türkiye’nin güney illerindeki Suriyeli nüfusun ihtiyaçlarıyla ilgilenen avukatların kapasitesini geliştirmek amacıyla eşgüdümlü çalışmalar geliştirmeyi hedeflemektedir. Ayrıca, bu proje kapsamında yapılacak çalışmalarla etkili ve eşgüdümlü bir adli yardım sistemi için baroların kurumsal ihtiyaçları ele alınacaktır.

Projenin ana faydalanıcısı Türkiye Barolar Birliği, işbirliği ortağı ise Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’dür. Kapasite geliştirmeyi kolaylaştırma ve teknik uzmanlık faaliyetlerini gerçekleştirme konularında sahip olduğu bilgi ve tecrübesini aktarmakta olan UNDP, projenin uygulayıcı ortağıdır. Proje , İsveç Uluslararası İşbirliği ve Kalkınma Ajansı (SIDA) ve Türkiye Barolar Birliği tarafından finanse edilmektedir.

Mevcut Durum Nedir?

Adalete erişim alanında yaptığı çalışmaların bir parçası olarak Türkiye, insan hakları standartlarını yükseltmek amacıyla avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulamayanlar için adli yardım hizmetlerini uygulamaya koymak da dahil olmak üzere bir çok önemli adım atmıştır. Türk hukuk sisteminde adli yardım, maddi sorunlar nedeniyle hukuk davası açabilecek durumda olmayan kişilere sağlanan hukuki yardımdır. Bu hukuki yardım, dava masraflarından ve harçlarından muaf kılmak ya da barodan bir avukat atamak şeklindedir. Ceza davalarında ise adli yardım, şüpheli ya da sanığa devlet tarafından zorunlu olarak bir müdafii avukat atamak şekilde gerçekleşir. Uluslararası belgelerde adli yardım sadece hukuki danışmanlığı içermez, aynı zamanda yargılama öncesi dönemdeki her türlü yardımı da kapsar.

Adalete erişim için bir araç olarak adli yardım, silahların eşitliği ilkesi ve adil yargılanma hakkı gibi temel ilkeleri olan insan hakları hukuku için önemli bir meseledir. Ayrıca adli yardım, salt baroların sağladığı bir hizmet olarak görülmekten ziyade, özel hukuk ve ceza hukuku politikasının bir parçası olarak değerlendirilmelidir. Dahası, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve UNODC Suçun Önlenmesi ve Ceza Adaleti Komisyonu’na göre devletler, adli yardım sistemlerinin yapısından ve işleyişinden tamamen sorumludur. Adli yardım hizmetlerinin iyileştirilmesi için yapılan girişimlere rağmen, Türkiye’deki adli yardım sisteminde izlenen yöntemin, sistemin kalitesinin ve yurttaşlara olan etkisinin iyileştirilmesi gerektiğine yönelik yorumlar hem ulusal ve uluslararası değerlendirmelerde, hem de AB İlerleme Raporları’nda yer almıştır.

Türkiye’nin adli yardım uygulamalarını geliştirmeye yönelik çabalara rağmen, mevcut sistem yeteri kadar verimli ve hesap verilebilir değildir. Sadece hizmet kullanıcıları değil, avukatlar, hakimler, savcılar ve Adalet Bakanlığı da mevcut adli yardım sisteminin tatmin edici ve sürdürülebilir olmadığı görüşündedir.  UNDP’nin yürüttüğü Yargı Reformunun Etki Değerlendirmesi Projesi kapsamında yapılan ve Türkiye’deki 79 baroya gönderilen bir anket, adli yardım hizmeti veren avukatların ceza yargılamalarında davalıları etkili bir şekilde temsil etmek için gerekli mesleki beceri, hukuk eğitimi ve bilgiden yoksun olduklarını ortaya koymaktadır.

Misyonumuz Nedir?

Avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulamayan kesimler ve dezavantajlı grupların adalete erişimi meselesi, UNDP’nin demokratik yönetişimi güçlendirme ve dezavantajlı grupların lehine değişimi sağlama, görevlerinin içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Adaletsizliğe bir çözüm bulmak amacıyla dezavantajlı durumdaki bireyleri ve grupları adli yardım vasıtasıyla güçlendirmek, hak sahipleri ve yetkililer arasındaki hesap verme mekanizmalarını güçlendirebilir, şeffaf,hesap verebilir ve kapsayıcı kurumlar oluşturma sürecine katkı sağlayabilir. Adli yardım hizmetleri ve ve bu konuda artan farkındalık, zorla göç ettirme, zorla ve ücretsiz çalıştırma, keyfi tutuklama ve işkence gibi temel hakların ihlal edildiği veya yok sayıldığı yerlerdeki durumun düzeltilmesi için dezavantajlı gruplara ve dışlanan topluluklara yardımcı olabilir. Bu tür hak ihlallerine çözüm bulmak için genellikle avukatların yardımına ve önemli miktarda paraya ihtiyaç duyulmaktadır ve bu durum, bunları karşılayacak maddi gücü olmayanları haklarını aramaktan alıkoymaktadır. Adli yardım hizmetleri bu engelleri aşmak konusunda yardımcı olabilir.

UNDP, dünyadaki bir çok yargı sisteminin hukukun üstünlüğünü güçlendirmek için yeniden yapılandırılması hususunda ve bütün hizmet alanlarında insan hakları temelli bir yaklaşımın geliştirilmesi konusunda küresel çapta bir tecrübeye sahiptir. Sahip olduğu bu tecrübe, Türkiye’de adalete erişimin ve hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesi alanında teknik destek sağlama ve kurumsal kapasiteyi geliştirme konusunda UNDP’yi özel bir konuma taşımaktadır. Bu, söz konusu alandaki reform çalışmalarına kurumsal ve bireysel kapasitelerini arttırarak önderlik etmek isteyen yargı mensupları ve diğer görevliler için gerekli olan faaliyetleri sağlayacaktır. Ayrıca, yapılan yasal düzenlemelerin anlaşılması ve bunların günlük hayatta doğru uygulanması hususunda toplumsal farkındalığı arttırmak amacıyla UNDP, adalete erişim ve hukukun üstünlüğünü güçlendirme alanında kendi programındaki aktivitelere de odaklanmaktadır.

Nasıl Çalışıyoruz?

Proje, ülkede adli yardım sisteminin daha iyi işlemesi amacıyla hukuki çerçevenin geliştirilmesi hususundaki Türkiye’de uygulanan Avrupa Birliği Eşleştirme Projesi’ndeki aktivitelere katkı sağlayacaktır. İhtiyaç analizi çalışmaları ve dezavantajlı gruplara daha iyi adli yardım hizmeti sağlanması için gerekli yasal değişiklikler hususundaki öneriler de dahil olmak üzere, mevcut projenin sonuçlarının mevzuattaki sistemin yapısındaki muhtemel değişikliklere katkı sunması beklenmektedir. Bu bakımdan, Projenin bireysel ve kurumsal kapasite geliştirme çalışmaları, Eşleştirme Projesi’nin etkin bir şekilde uygulanması için kritik bir öneme sahiptir. TBB ve Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’nin her iki projede de paydaş olmaları, iki proje arasında tecrübe ve bilgi aktarımını mümkün hale getirecektir. Bunun yanında, her iki projenin de paydaşları olarak TBB ve Adalet Bakanlığı, bu projenin sonuçlarının Eşleştirme projesinde kullanılmasını sağlayacaktır.

Proje, Türkiye’deki adli yardım sisteminin verimliliğini ve etkinliğini arttırmak için şu çıktıları hedeflemektedir: i) Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) atamaları için kullanlan otomasyon sisteminin geliştirilmesi; ii) Dezavantajlı gruplara adli yardım hizmeti sağlayan avukatların kapasitesinin arttırılması; iii) Adli yardım hizmetleri için performans değerlendirme sisteminin geliştirilmesi; iv) Adli yardım hizmeti sağlayan avukatlar arasındaki işbirliğinin geliştirilmesi; v) Türkiye’nin güney sınırındaki Gaziantep, Hatay, Kilis, Şanlıurfa, Kahramanmaraş ve Osmaniye kentlerindeki Suriyeli nüfusa yönelik adli yardımla ilgili sorunların belirlenmesi ve bu hizmetlerin iyileştirilmesi.

Türkiye Nasıl Faydalanıyor?

Proje, etkili bir adli yardım sisteminin geliştirilmesini sağlayarak Türkiye’de daha güçlü bir şekilde adalete erişimin önünü açacaktır. Hem adli yardım hizmetlerinin kalitesini hem de özellikle dezavantajlı grupların ve Türkiye’nin güneyindeki Suriyeli nüfusun sorunlarıyla ilgilenen avukatların kapasitelerini arttırmak için eşgüdümlü çabalar geliştirecektir.

Böylece Proje; etkin, koordineli ve izlenebilir bir adli yardım sistemi için TBB’nin kurumsal ihtiyaçlarını ele alarak, uluslararası sorumluluklarına ve insan hakları standartlarına uygun, kapsayıcı ve demokratik bir yönetişimin oluşturulmasına katkı sağlayacak ve Türkiye’de hukukun üstünlüğü ve adalete erişim yönünde önemli bir adım atılacaktır.

Status:

Ongoing

Project start date:

Eylül 2015

Estimated end date:

Eylül 2018

Focus area:

  • responsive institutions
  • Project office:

    UNDP in Turkey

    Implementing partner:

    Union of Turkey's Bar Assoc.

    Funding Support by

    Donor name

  • Swedish International Development Cooper
  • Union Of Turkish Bar Associations
  • Amount contributed

    1.860.489 $

    Delivery in previous fiscal year

    2018 25 $

    2017 609.117 $

    2016 317.951 $

    2015 31.825 $

    UNDP Dünyada

    Buradasınız UNDP Türkiye 
    Git UNDP Global