Son İnsani Gelişme Endeksi, büyüme konusunda genel bir yavaşlama olduğuna dikkat çekiyor

24.Tem.2014

FOTOĞRAF: UNDP Avrupa ve Orta Asya

2014 İnsani Gelişme Raporu’nda ilk defa hesaplanan Cinsiyete Dayalı Gelişme Endeksi’ne (CDGE) göre, kadınların insani gelişme seviyeleri yalnızca 16 ülkede ya erkeklerinkine eşit ya da erkeklerden daha fazla oldu.

Tokyo, 24 Temmuz 2014 — Bugün, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından yayımlanan “İnsani İlerlemeyi Sürdürmek: Kırılganlıkları Azaltmak ve Dayanıklılık Oluşturmak” başlıklı 2014 İnsani Gelişme Raporu’nda (İGR) yer alan son İnsani Gelişme Endeksi’ne (İGE) göre, insani gelişme seviyeleri yükselmeye devam ediyor. Ancak insani gelişmenin büyüme hızı tüm bölgelerde yavaşlamış durumda ve ilerleme bölgeler arasında eşit dağılım göstermiyor.

Daha düşük insani gelişme değerlerine sahip gruplar daha yüksek oranda gelişme gösteriyor. Bu da yüksek ve düşük insani gelişme değerlerine sahip gruplar arasındaki uçurumun kapandığına dair bir iyimserlik olarak ortaya çıkıyor.

Örneğin, Zimbabve 2012 yılından 2013 yılına ortalama yaşam beklentisi süresini 1,8 yıl artırarak en yüksek İGE değerini kaydetti. Bu değer, ortalama küresel artışın neredeyse dört katı oranında.

İGE sıralamalarında, en altta ve en üstte bulunan ülkeler bu sene de aynı kaldı. Norveç, Avustralya, İsviçre, Hollanda, Amerika Birleşik Devletleri bu yıl da başı çekerken; Sierra Leone, Çad, Orta Afrika Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Nijer listenin sonlarında kalmaya devam ediyor.

İnsani gelişme alanında elde edilen genel kazanımlara karşın, 2008-2013 yılları arasında tüm bölgelerdeki ilerleme 2000-2008 yılları arasındaki ilerlemeye oranla hız kaybetti. Arap ülkelerinde, Asya ve Pasifik bölgesinde, Latin Amerika’da ve Karayipler’de, İGE’nin ortalama yıllık büyüme oranı aynı dönemler kıyaslandığında yarıya düştü.

Bu yıl İGE değerlerindeki en ciddi düşüşler; süregelen çatışmaların gelir seviyelerinde azalmaya neden olduğu Orta Afrika Cumhuriyeti, Libya ve Suriye’de yaşandı.

Bu yıl yayımlanan Raporda, 187 ülkenin İGE değerleri sunuluyor. Dünya Bankası’nın Mayıs 2014’te yayımladığı Uluslararası Karşılaştırma Programı’nın (ICP) “satınalma gücü paritesine göre ulusal para birimlerinin çevrilme oranları” verilerinin son halleri ilk kez bu seneki İGE’de kullanıldı.

Gelir eşitsizliği artmaya devam ediyor ve eğitim eşitsizliği aynı seviyede seyrediyor

2014 Raporu, Eşitsizliğe Uyarlanmış İnsani Gelişme Endeksi (EUİGE) hesaplamaları ışığında, eşitsizliğin pek çok bölgede az oranda da olsa düşüş gösterdiğine dikkat çekiyor. Bu düşüşün temel nedeni son yıllarda sağlık alanında kaydedilen ilerlemeler oldu.

Fakat gelir eşitsizliği, aralarında yüksek insani gelişme değerlerine sahip ülkelerin de olduğu bazı bölgelerde arttı. Latin Amerika ve Karayipler bölgesi, bu yıl genel eşitsizlik anlamında en büyük düşüşü kaydetmesine rağmen, gelir eşitsizliğinde küresel anlamda en yüksek düzeyi göstermeye devam ediyor.

Eğitim alanındaki eşitsizlikler de direnç gösteriyor. Rapora göre, eski nesiller hâlâ okuma yazma bilmeme sorunuyla başa çıkmaya çalışırken, yeni nesiller de ilköğretimden ortaöğretime geçiş konusunda ciddi zorluklar yaşıyor. Eğitim eşitsizliğinin en fazla olduğu ülkeler Güney Asya, Arap ve Sahra Altı Afrika ülkeleri oldu.

145 ülkenin değerlerinin hesaplandığı EUİGE, en düşük eşitsizlik seviyelerinin Norveç, Finlandiya ve Çek Cumhuriyeti’nde olduğunu gösteriyor.

Bazı ülkeler, EUİGE sıralamalarında İGE sıralamalarına oranla daha alt sıralarda yer alıyorlar.

Kişi başına düşen Gayri Safi Milli Gelir (GSMG), ABD’de Kanada’da olduğundan daha yüksek. Fakat GSMG eşitsizlik baz alınarak hesaplandığında durum tersine dönüyor. Benzer şekilde, Botsvana, Brezilya ve Şili’de eşitsizliğin yüksek oranda olması nedeniyle, kişi başına düşen GSMG’de ciddi farklılıklar görülüyor.

16 ülkede kadın İGE değerleri erkek İGE değerlerine ya eşit ya da erkek İGE değerlerinden daha yüksek

148 ülkenin insani gelişmede toplumsal cinsiyet uçurumları ilk kez Cinsiyete Dayalı Gelişme Endeksi (CDGE) kullanılarak hesaplandı. CDGE’ye göre, bu ülkelerin 16’sında (Arjantin, Barbados, Beyaz Rusya, Estonya, Finlandiya, Kazakistan, Letonya, Litvanya, Moğolistan, Polonya, Rusya Federasyonu, Slovakya, Slovenya, İsveç, Ukrayna ve Uruguay) kadın İGE değerlerinin erkek İGE değerlerine ya eşit ya da bu değerlerden daha yüksek olduğu görülüyor. Bu ülkelerin bazılarında kadın İGE değerlerinin daha yüksek olmasının nedeni, kadınların daha yüksek eğitim seviyelerine sahip olmaları iken, bazılarında kadın ortalama yaşam beklentisi sürelerinin erkeklere göre daha yüksek olması – en az 5 yıl daha fazla.

Afganistan’da kadın insani gelişme endeksi, erkek insani gelişme endeksinin yalnızca yüzde 60’ını oluşturuyor. Bu nedenle, Afganistan en eşitsiz ülke konumunda.

Ülkeler arasında önemli farklılıklar olmakla birlikte, dünya çapında kadın İGE değerleri, erkek İGE değerlerinden yüzde 8 daha az. Ancak CDGE, kişi başına düşen tahmini gayri safi milli gelir açısından cinsiyetler arasında büyük bir eşitsizlik olduğunu ortaya koyuyor: Erkekler için kişi başına düşen gelir oranı, küresel düzeyde, kadınlarınkinin iki katı.

Diğer insani gelişme endeksleri ile ilgili güncellemeler

Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Endeksi (TCEE) genel anlamda düşüş gösteriyor. Sağlık alanındaki gelişmeler ve eğitim ve parlamentoda temsil alanlarındaki kademeli ilerlemelere karşın, kadınların güçlendirilmesi konusunda hâlâ pek çok eksik var. Slovenya, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin en az görüldüğü ülke iken, Yemen bu endekste en üst sırada yer alıyor.

UNDP’nin Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi (ÇBYE), yoksunlukların genel olarak azalmakta olduğuna dikkat çekiyor. Fakat çok sayıda insan – endeks anketinin yapıldığı 91 gelişmekte olan ülkede 1,5 milyar insan – hâlâ çok boyutlu yoksul kategorisinde ve yaklaşık 800 milyon kişi de mali, doğal ya da farklı birtakım zorlukların ortaya çıkması durumunda, yoksulluğun pençesine düşme riski altında.

Güney Asya, toplamda ülke nüfusunun yüzde 71’ini oluşturan 800 milyondan fazla yoksul ve 270 milyondan fazla neredeyse-yoksul vatandaşı ile en yoğun çok boyutlu yoksul nüfusuna sahip ülke oldu. Bu da bölgenin dünyadaki tüm yoksulların yüzde 56’sına ve neredeyse-yoksulların da yüzde 35’ine ev sahipliği ettiğini gösteriyor.

UNDP tam şeffaflık ilkesine bağlıdır. Her ülke için ÇBYE hesaplamasında kullanılan bilgisayar programlarına UNDP’nin internet sitesinden ulaşılabilir.

*   *   *

İGE HAKKINDA: İnsani Gelişme Endeksi (İGE), ulusal gelişmenin yalnızca ekonomik değerlendirmelerle ölçülmesi karşısında, karma bir ölçme yöntemi olarak ilk kez 1990’daki İnsani Gelişme Raporu’nda yer aldı. 2014 İGE’de 187 ülke ve bölge inceleniyor. (Veri eksikliği nedeniyle geçen yıl olduğu gibi, bu yıl da Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti, Marshall Adaları, Monako, Nauru, San Marino, Somali, Güney Sudan ve Tuvalu için İGE değerleri hesaplanamadı.) İGE, Dünya Bankası’nın Mayıs 2014’te yayımlanan raporunda yer alan “satınalma gücü paritesine göre ulusal para birimlerinin çevrilme oranları”nın en son verilerini kullanıyor. Bu yeni SGP oranları her 6 yılda bir düzenlenen 2011 Uluslararası Karşılaştırma Programı sonuçlarına dayanıyor. Raporun İstatistik Eki’nde yer alan Tablo 1’de sunulan İGE değerleri ve sıralamaları, sağlık, eğitim ve gelir alanlarında en son uluslararası karşılaştırılabilir veriler kullanılarak hesaplandı. Daha önceki yıllarda hesaplanan İGE değerleri ve sıralamaları da aynı şekilde güncellenmiş veriler ve yöntemlerle yeniden hesaplanıp İstatistik Eki’nde bulunan Tablo 2’de sunuldu. Bu nedenle 2014 İnsani Gelişme Raporu’ndaki İGE değerleri ve sıralamaları daha önceki yıllarda yayımlanan İnsani Gelişme Raporları’nda bulunan İGE değerleri ve sıralamalarıyla doğrudan kıyaslanamaz.

*   *   *

RAPOR HAKKINDA: İnsani Gelişme Raporu, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın editoryal açıdan bağımsız bir yayınıdır. 2014 İnsani Gelişme Raporu’nu, göstergelerle ilgili ek referans malzemelerini ve belirli bölgelerle ilgili içerikleri ücretsiz olarak indirmek için, lütfen http://hdr.undp.org adresini ziyaret ediniz.

Bütün basın paketine şu adresten ulaşabilirsiniz: http://hdr.undp.org/en/2014-report/press


İletişim Bilgileri

UNDP Merkez

Anna Ortubia
İletişim Uzmanı

anna.ortubia@undp.org
+1 212 906 5964

Joyce de Pina
İletişim Uzmanı

joyce.depina@undp.org
+1 212 906 5698

UNDP Cenevre

Aziyade Poltier

aziyade.poltier@undp.org
+41 22 917 83 68

UNDP Tokyo

Toshiya Nishigori

toshiya.nishigori@undp.org
+81-3-5467-4875

Diğer UNDP ofislerine ulaşmak için, lütfen adresi ziyaret ediniz: http://hdr.undp.org/en/2014-report/media

UNDP Dünyada

Buradasınız UNDP Türkiye 
Git UNDP Global