Türkiye’de toplumsal cinsiyet eşitliği için bütçeleme

Kamu harcamalarının planlanmasında kadınların ihtiyaçları da gözetilseydi hayatımızda neler değişirdi?

Eskişehir halkı, pek çok şeyin değişebileceğini gösterdi.

Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme söylemesi zor bir kavram gibi gelebilir ve bazılarımız için yeni ve soyut bir kavram olabilir. Ama aslında toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme sadece kadınların değil, dezavantajlı olan her kesimin hayatında önemli etkisi olan bir kavram.

Eşit hakları ve farklı ihtiyaçları görünür kılmak

Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme, toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifinin planlama ve bütçeleme süreçlerine dâhil edilmesi anlamına geliyor. Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme, kadınların ve erkeklerin farklı ihtiyaçlarını ve önceliklerini temel haklar perspektifi ile göz önünde bulundurmayı amaçlıyor.

Öne çıkanlar

  • Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’nin stratejik planına dâhil edildi ve toplumsal cinsiyete duyarlı bütçelemeye ilişkin dört gösterge planda yer aldı.
  • Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’nde bir Eşitlik Birimi kuruldu.
  • UNDP, Birleşmiş Milletler Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadının Güçlendirilmesi Birimi (BM Kadın Birimi) ve Sabancı Üniversitesi ile birlikte Ortak Programın koordinatör kuruluşu ve uygulayıcı ortaklarından biri. Sabancı Vakfı programın donör kuruluşu ve İçişleri Bakanlığı, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Türkiye Belediyeler Birliği işbirliği için de olunan kurumlar.

Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme ne kamu harcamalarında bir artış oluşturuyor ne de kadınlar ve erkekler için ayrı bütçeleme yapılması anlamına geliyor.

Uygulandığı bölgelerde kamu harcamalarının toplumsal cinsiyet eşitliğini iyileştirip iyileştirmediğini sorguluyor. Başka bir deyişle toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme, toplumsal cinsiyet eşitliği hakkında verilen taahhütlerin yerine getirilmesi ve uygulanması için bir araç görevi görüyor.

Eskişehir deneyimi

Türkiye’nin büyükşehirlerinden biri olan Eskişehir, ülkede yaygın olarak yaşanan toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinden bağımsız değil, özellikle de toplumsal cinsiyete duyarlı hizmetlerin ve bütçelemenin geliştirilmesi konusunda sınırlılıklar yaşıyor.

Bu eşitsiz yapının yanı sıra, toplumsal cinsiyet farkındalığı ve kadının insan hakları konularındaki farkındalık düzeyinin düşüklüğü, kadınların toplumsal yaşama eşit katılımlarını sınırlandırıyor.

Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinden kaynaklanan bu problemlerin göz önünde bulundurulmasına dayalı olarak, kadınların ihtiyaçlarının görünür kılındığı, bu ihtiyaçlara stratejik planlar ve kamu harcamalarında yer verilmesini içeren bir uygulama.

Hale Kargın Kaynak, Eskişehir’de yaşıyor ve Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’nde çalışıyor.

Eskişehir’deki yerel aktörler, toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifini sadece politika oluşturma aşamasına değil aynı zamanda bütçeleme sürecine de dâhil etmek amacıyla Eskişehir’deki faaliyetleri artırmak için hareket geçtiğinde Hale de onlara katıldı.

Eskişehir, Birleşmiş Milletler Kadınların İnsan Haklarının Geliştirilmesi Ortak Programı’nın yerel aktörlerin bu zorluklara çözüm bulmasına destek olmak için 2012’den beri uygulandığı şehirlerden biriydi. Birleşmiş Milletler Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadının Güçlendirilmesi Birimi (BM Kadın Birimi) tarafından uygulanan BM Ortak Programı’nın ‘Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme’ bileşeni kapsamında Eskişehir gibi 11 pilot ilde belediyeler, sivil toplum örgütleri ve üniversitelerin kadın çalışmaları merkezleri için kapasite geliştirme faaliyetleri düzenlendi. Bu çalışmalar, toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme yeteneklerini, bilgisini ve araçlarını kullanarak yerel planların ve bütçelerin analiz edilmesi, geliştirilmesi ve izlenmesi konusunda Eskişehir’deki belediye çalışanları ve kadın aktivistleri arasındaki tartışmaları ve işbirliklerini canlandırdı.

Yerel aktörler bu ortak hareketi güçlendirme için çalışmalarını başka bir seviyeye taşımaya karar verdi ve Birleşmiş Milletler Kadınların İnsan Haklarının Geliştirilmesi Ortak Programı’nın Hibe Programı’na başvurdu.

  • Öncelikle, toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme hakkında bilgilerini artırdılar
  • Sonra yereldeki sivil toplum örgütlerine, kamu kurumlarına ve halka bu kavram hakkında eğitim verdiler
  • Daha sonra, sürdürülebilir sonuçlar elde etmek için çalışmalarını daha ileriye götürdüler.

Yereldeki kamu kurumlarının politika uygulamaları ile bütçeleme aktivitelerini izlemesi için Eskişehir’deki çeşitli kuruluşlardan temsilcilerin bulunduğu 34 kişiden oluşan Eskişehir Eşitlik Platformu’nu kurdular. Platform toplumsal cinsiyete duyarlı bütçelemenin hayata geçirilmesi için Eskişehir’de araçlar geliştirdi ve ortaklıklar kurdu.

Bu Platformun nasıl çalıştığı hakkında bilgiler veren Hale Kargın Kaynak şunları söyledi: “Platform, ilkbahar ve sonbaharda, yani her altı ayda bir, belediyelere izleme ziyaretleri yapıyor. Bu konuda Eskişehir’de üç yerel belediye ile anlaştık ama sayı gittikçe artacak. Platform, belediyeleri önceden hangi konularda izlenecekleri ile ilgili bilgilendiriyor ve cevaplanması zor sorular gönderiyor. Daha sonra, belediyelere gidip toplumsal cinsiyete duyarlı bütçelemeye ilişkin nasıl bir performans sergilediklerini gözlemliyorlar.”

Ve bazı sonuçlar elde etmeye başladılar:

  • Platform, ortak çalışma prensipleri ışığında etkin bir şekilde çalışıyor ve Eskişehir’deki kamu kurumları, üniversiteler ve sivil toplum örgütleri arasında toplumsal cinsiyet eşitliğini yerelde ilerletmek olan ortak hedeflerine ulaşmak için daha etkili işbirlikleri kurmalarına yardımcı oluyor
  • Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’nin stratejik planına dâhil edildi ve toplumsal cinsiyete duyarlı bütçelemeye ilişkin dört gösterge planda yer aldı.
  • Ayrıca, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’nde bir Eşitlik Birimi kuruldu.

Pek çok şey yapıldı ve yapılacak daha pek çok şey var. Kadınların sosyal hayata eşit katılımını sağlamak amacıyla elde edilen kazanımların sürdürülebilir değişikliklere dönüşmesi için kurumsallaşma bundan sonra atılacak ilk adım gibi görünüyor.

Eskişehir’de bu sinerjinin yaratılması BM Ortak Programı’nın iki bileşeninin işbirliği ile başarıldı: UNDP’nin Hibe Programı ve BM Kadın’ın Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme Programı. Elde edilen kazanımlar bu sinerjinin bir ürünüydü.

Platform çalışmalarına devam ederken, Hale Kargın Kaynak yürütmekte oldukları bu çalışmaların ne tür ilerlemelere zemin oluşturacağı konusundaki öngörülerini ve dileklerini şu şekilde ifade ediyor: “Eğer belediyede Kadın Politikaları Daire Başkanlığı açıldığını görürsem, çok daha mutlu olacağım. Bu dairenin toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda aktif çalışmalar yürüten bireylerle dolmasını istiyorum. Ayrıca, bu daire hak temelli çalışacak.”

 

Notlar:

 

1. UNDP, Birleşmiş Milletler Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadının Güçlendirilmesi Birimi (BM Kadın Birimi) ve Sabancı Üniversitesi ile birlikte Ortak Programın koordinatör kuruluşu ve uygulayıcı ortaklarından biri. Sabancı Vakfı programın donör kuruluşu ve İçişleri Bakanlığı, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Türkiye Belediyeler Birliği işbirliği için de olunan kurumlar.

 

 

2. Eskişehir’de Hibe Programı’nın desteğiyle iki proje uygulandı. 2013’te uygulanan ilk proje, “Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme Eğitimi” adını taşıyordu. Daha sonra bir önceki projenin başarılarını güçlendirmek amacıyla 2014 yılında Hibe Programı’na “Eskişehir Eşitlik Platformu’nu Güçlendirmek” projesi ile yeniden başvuruldu. Eskişehir’deki bu projeler Eskişehir Soroptimist Kulüp İş ve Meslek Kadınları Derneği, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Kadın Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, Anadolu Üniversitesi Kadın Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi ortaklığında yürütüldü.

 

 

3. Hibe Programı toplumsal cinsiyet eşitliğini yerelde de gerçekleştirmek amacıyla 2012’de başlatıldı. Hibe Programı sivil toplum örgütlerini, toplumsal cinsiyet çalışmaları ile ilgili bölümleri ya da merkezleri olan üniversiteleri ve yerel yönetimleri bireysel ve kurumsal kapasitelerini geliştirmek için destekliyor. Program ile şimdiye kadar 10 ilde 20 sivil toplum örgütüne ulaşıldı. Hibe Programı’nın uygulayıcı kurumu olan UNDP, desteklenen tüm projelere hem idari hem içerik anlamda sürekli izleme desteği veriyor ve hibelerin toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifinde kullanıldığını garantiye alıyor.

 

 

UNDP Dünyada

Buradasınız UNDP Türkiye 
Git UNDP Global