Democratization of security sector in transition countries (In Turkish)

01 Oct 2006

UNDP Bratislava Bölge Merkezi ile Silahlı Kuvvetlerin Demokratik Denetimi, Cenevre Merkezi’nin (DCAF) birlikte yayımladıkları ‘Güvenlik Sektöründe Sivil Gözetim’ başlıklı yeni rapor, Geçiş Dönemi ülkelerinde güvenlik sektörünün demokratikleştirilmesi konusunda parlamenterlere, sivil toplum kuruluşlarına ve donör ülkelere önemli bir kaynak sunuyor.

Yeni Ufuklar - “UNDP/DCAF’nin Bağımsız Devletler Topluluğu Parlamenterleri için düzenlediği Yuvarlak Masa Toplantılarında varılan sonuçlar, öneriler ve kaynaklar” başlıklı rapor, etkin bir demokratik gözetim yaratmak, çatışmaları çözmek ve insan haklarının korunmasını desteklemek için Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) parlamentolarının gücünün arttırılması gerekliliğini ortaya koyuyor. Raporda “güvenlik sektörünün demokratik denetiminin insan güvenliğini sağlamlaştıracağı, ve daha güvenilir hizmetler sağlanması için gerekli sektör reformlarının gerçekleştirilmesinde parlamenterlerin stratejik bir rol oynayabileceği” vurgulanıyor.

Ekim 2005’de Prag’da gerçekleştirilen Yuvarlak Masa Toplantıları’na Ermenistan, Gürcistan, Kazakistan, Kırgizistan, Moldavya, Tacikistan, Rusya, Ukrayna ve Özbekistan’dan 45 parlamenter ile uluslararası uzmanlar katıldı. Katılımcılar, demokratikleşmede güvenlik sektörü reformları, parlamenter/sivil
gözetim, insan hakları, krizlerin önlenmesi ve çatışmaların çözülmesi konularını görüştüler.

Raporda , ‘BDT’de Güvenlik Sektörü Yönetişimindeki Mevcut Durum ve Parlamenterlerin Rolü’, ‘Çatışma ve Çatışma-Sonrası Koşullarında Parlamentolar, ve Doğu Avrupa ve BDT Ülkelerinden Alınan Dersler’ ve ‘Güvenlik Sektöründe Demokratik Gözetim ve Denetimi Geliştirmek için Öneriler’ gibi başlıklar yer alıyor.

‘İyi yönetişim’ ve ‘demokratik sorumluluk’ ilkelerini özetleyen raporda, bu ilkeler güvenlik sektörüne uygulandığında, aşağıdaki gerekliliklerin ortaya çıktığı belirtiliyor:

  • Savunma ve güvenlik kuruluşları dahil, tüm kurumlar şeffaf ve vatandaşlara karşı sorumlu olmalıdır ;
  • İnsani kalkınma, barışa ve kişisel güvenliğe dayalıdır.
  • Savunma ve güvenlik dahil, hiçbir kurum toplumdan uzak tutulmamalı, sivil demokratik kontrol ve denetime açık olmalıdır.
  • Savaştan çıkmış ve bölünmüş toplumlarda, barışa geçiş süreci demokratik olmalıdır.
  • Savunma, güvenlik, ve/veya demokratik sivil gözetim ve denetim alanlarında çalışan tüm sorumlular profesyonel eğitimden geçmelidir.


Yukarıda belirtilen ilkeler ışığında, 2005 Prag UNDP/DCAF Yuvarlak Masa Toplantıları’nda katılımcılar, aşağıdaki hususlarda anlaşmaya vardılar:

  1. Demokratik yönetişim ve güvenlik sektörü reformları, ülkelerin kendi şartları da göz önünde bulundurularak uygulanmalıdır.
  2. Etkin parlamenter gözetimin koşulları şunlardır:
    *Yetki (yasal irade)
    * Kapasite (kaynak, uzmanlık, personel)
    * Tutum (güvenlik kavramını her yönüyle anlamak ve devletin sorumluluğunu yerine getirmeye istekli olması)
  3. Bölgedeki parlamenterlerin ve parlamento personelinin güvenlik sektörü gözetimindeki işlevi yetersizdir ve geliştirilmelidir. Sovyetler Birliğinin çöküşünü takiben yönetim kadrolarının sık sık değişmesi sonucunda, üst düzey siyasi yöneticilerin bilgi ve becerileri yeterince gelişmemektedir.
  4.   İlgili tüm gözetim birimleri, uyum içinde işbirliği yaparak, yerleşik demokrasilerden örnek almalı ve kendileri için en doğru uluslararası uygulamaları tatbik etmelidir.
  5. Geçiş dönemi ülkelerinde demokratik yönetimin en büyük sorunlarından biri, sivil toplum ile parlamento arasında işbirliğinin olmamasıdır. Güvenlik sektörünü demokratikleştirmede en etkin yöntem, parlamenterlerin açık oturumlar yapması, ve sivil toplum kuruluşlarına/topluma sorumluluk verilmesidir.
  6. Güvenlik makamlarının dışarıya kapalı olma eğilimleri yüzünden, demokratik gözetimi güçlendirmek zorlaşmaktadır.
  7. Gözetimi geliştirmek için teknik konuları iyi bilmek yeterli değildir. Çözümün anahtarı, siyasi iradeyi güçlendirmek ve teşvik etmek, karşıt fikirlere saygılı olmak ve hukukun üstünlüğü ilkesidir.

‘Demokratik Yönetişim ve Sivil Gözetim’ alanında Türkiye’de de bir proje gerçekleştirildi. UNDP/Türkiye ile İçişleri Bakanlığı’nın birlikte yürüttükleri, “Güvenlik Sektörünün Sivil Gözetimi için İçişleri Bakanlığı’na Hazırlık Niteliğinde Destek Sağlanması” başlıklı bu proje,
yerel/kırsal sivil yöneticilerin gözetim kapasitelerini geliştirme amacını taşıyordu.